De misverstanden over Sinterklaas

Van mythologie – naar katholiek bijgeloof – tot kinderfeest

De misverstanden over Sinterklaas© Monica Maas

De koopvrouw in suikergoed, weet zeer goed dat zij hare waar aan de huizen te koop moet presenteren, als de kinderen op school zijn, of, zeer omzichtig, gaan de ouders of dienstboden des avonds naar de winkels, om het aan te halen, wanneer de kinderen reeds te bed zijn, en alzoo daarvan niets vernemen.

Nu zijn er kinderen die ontdekken, dat de ouders hun alles in het mandje nederleggen. Geven zij hun dat te kennen, zoo is het volgend jaar dikwijls een zakje met zout het geschenk van de brave Sint, en wie duid het dus een kind ten kwade, dat het zijn geheim bewaard, en zich houd als of het van niets weet? Om telkens nog iets te ontvangen. Hiervan zijn overvloedige voorbeelden, en dus tevens, dat de kinderen vroeg genoeg word geleerd, om tot hun voordeel te huichelen.

Groninger Courant: 22 november 1853

De Groninger Courant geeft al in 1853 stevige kritiek op Sint Nicolaas en de commerciële en dubbelzinnige gebruiken er om heen.

Elk jaar, bij de start van de Sinterklaasperiode, ontkiemt er een spanning in de Nederlandse samenleving. Bij jong én bij oud. Kleine kinderen zijn opgewonden over de komst van de Sint, en het snoep en de cadeautjes die hij meeneemt. Volwassenen zijn opgewonden over bijvoorbeeld de invloed van de commercie, of de vraag of Zwarte Piet racistisch is of niet.

De misverstanden over Sinterklaas?

Er zijn geen twijfels over of Sint Nicolaas ooit bestaan heeft. De bisschop van Myra werd rond 270 na Christus geboren als Ninos Laos. Hij was de zoon van een rijke koopman. Zijn ouders stierven echter al op jonge leeftijd, waardoor Sinterklaas al het familiebezit erfde en een vermogend man werd. Dit vermogen deelde hij onder de armen en een legende was geboren. Alleen is de legende zijn eigen leven gaan leiden.

In de eerste plaats door de kerk: alle positieve verhalen van de heilige Sint Nicolaas bleken een goede en handige manier om het katholicisme een plaats te geven in het van origine minder gelovige Nederland. Net zoals het kerstverhaal een combinatie werd van oude heidense rites en katholieke verhalen, werd voor Sint Nicolaas een geschikte mythologische dubbelganger gevonden, zodat het verhaal van Sint Nicolaas aan de heidenen verkocht kon worden.

In de tweede plaats door de opvoeders: het verhaal van Sinterklaas, zoals wij die nu kennen, is omstreeks 1850 door onderwijzer Jan Schenkman opgeschreven. De typische gebruiken, zoals het rijden over de daken, de zwarte knecht en de stoomboot vinden hun oorsprong in dit boekje.

 

Door al deze verhalen rondom de Sint is het in sommige gevallen een kip-ei verhaal geworden. Veel mensen halen er hun eigen waarheden uit, die soms nergens op gestoeld zijn. Maar als je het verhaal vertelt of je deelt mee in de discussie, vertel het dan wel goed. Daarom hier een paar feiten over Sinterklaas.

Sint Nicolaas is een verpersonificatie van Wodan

Het Sinterklaasfeest staat vol van Germaanse/Noordse mythologie. Uit deze mythische verhalen, die al duizenden jaren oud zijn, heeft een van de bekendste mythologische figuren model gestaan voor de Sint; Wodan (Germaans) of Odin (Oudnoords).

Wodan/Odin reed door de lucht op zijn paard Sleipnir, had een lange baard, hanteerde een staf en dronk wijn. Daarnaast besliste hij over goed en kwaad.

Zwarte Piet is een raaf

Zwarte Piet is geen slaaf, zelfs geen persoon. De knecht van Sint Nicolaas is, in navolging van de mythische verhalen, eigenlijk een raaf. Odin had twee raven, Huginn en Muninn, die hem als ‘knechten’ bijstonden. Huginn staat voor het geheugen en Muninn voor de gedachte. Zij hielden Odin op de hoogte van het laatste nieuws.

Sinterklaas is nooit in Spanje geweest.

Een van de grootste misverstanden over Sinterklaas is zijn relatie met Spanje. Er is geen enkele aanwijzing in de geschiedenis te vinden dat de bisschop van Myra ooit een voet heeft gezet op Spaanse bodem. Ook verhalen over dat de Sint op latere leeftijd is gevlucht naar Spanje zijn nergens op gebaseerd.

De enige feitelijke relatie tussen de Sint en Spanje is dat (het grootste deel van) zijn stoffelijk overschot in de Italiaanse stad Bari ligt. De stad Bari was tot diep in de 18e eeuw in Spaanse handen.

Reeds verloren gegane Sinterklaastradities

Al in de middeleeuwen werd het Sinterklaasfeest gevierd. Er zijn echter heel wat gebruiken uit die tijd die nu niet meer bestaan: Een kinderbisschop en assistenten werden gekozen voor de feestdag en kregen tot 28 december voedsel en geschenken. Op Sinterklaasmarkten schonken jongelui elkaar harten van suikergoed en vrijers en vrijsters gaven elkaar poppen van speculaas. Leden van Nicolaas-broederschappen organiseerden behalve processies en missen, ook maaltijden.

Als we het Sinterklaasfeest in ere willen houden, moeten we dan deze gebruiken ook weer invoeren? Is ‘Zwarte’ Piet de volgende ‘traditie’ die het veld zal ruimen? De geschiedenis heeft in ieder geval aangetoond dat het Sinterklaasverhaal altijd al aan verandering onderhevig is geweest. Sinterklaas doet er goed aan om tijdloos te blijven en tegelijkertijd met zijn tijd mee te gaan. Los van discussies, want dat is het ‘feest’ niet waard.

Dit bericht heeft 0 reacties

Deel jouw reactie